کورش کبیر و "حقوق بشر" عصر برده داری!

جوانان کمونیست ۴۴۷

 

در جلسه سخنرانی حمید تقوائی در تاریخ ۱۴ مارس در شهر گوتنبرگ حمید تقوائی در نقد ناسیونالیسم به کورش اشاره می کند. در قسمت پرسش و پاسخ یکی از سوالات طرح شده در همین زمینه بود. دوستی از شرکت کنندگان نکته اش این بود که با توجه به اینکه همه به مهربانی کورش کبیر اذعان دارند و همه می دانند کورش کبیر حقوق بشر را رعایت می کرده است - و مثال هایی در این زمینه زد که عمدتا از لوحه منتسب به کورش بودند- چرا شما کمونیست ها از کورش به خوبی یاد نمی کنید و چرا او را از سردمداران حقوق بشر و سرلوحه کار خود قرار نمی دهید؟

در زیر پاسخ حمید تقوائی به این سوال را می خوانید. این پاسخ علاوه بر توضیح مسئله کوروش، نقد عمیقی به ناسیونالیسم است که خواندن آن را به خوانندگان نشریه توصیه می کنیم. ج ک.

حمید تقوائی: اینکه کورش چه کرده است و چه نکرده است بحثی است باز. میتوانیم بگوییم کورش آدم خیلی بزرگیست چون وقتی به جایی‌ یورش برد دین کسی‌ را به زور عوض نکرد! من میگویم اصلا چرا یورش برد؟!

قبول دارید که کورش امپراطور بود؟ میگوئیم امپراطوری هخامنشی، حالا چرا باید یک امپراطور هر چقدر هم فرضا مهربان، رئوف و خوب - که اگرهم بوده در چارچوب دوران خودش بوده - باید مدل من باشد؟ چند هزار سال از آن دوران می‌گذرد؟ ۲۶۰۰ سال. آیا مدل بشر امروزی میتواند ۲۶۰۰ سال پیش باشد؟ نفس همین عقب کشیدن جامعه نیست؟ مدل ما باید فوقش از جهان صنعتی ۱۰۰ سال پیش بیاید. معیارهای انسان امروز در همین جوامع غربی مثلا در همین سوئد این است که باید سگ را در خیابان بگردانی در غیر اینصورت پلیس دستگیرتان میکند؛ آنوقت ما معیارمان کورش بزرگ است؟!

آیا معیار ما میتواند یک امپراطور باشد که در دوره برده داری کشور گشایی کرده است و فرضا آدمها را کمتر کشته است- چون به هر حال در جنگ باید یک عده ای را بکشید تا بتوانید کشوری را فتح کنید، اینطور نیست که همه کشورها منتظر بودند که "کورش بزرگ" بیاید و نجاتشان دهد، بالاخره باید میجنگید و فتح میکرد و برای مردم کشور فتح شده یک بیگانه محسوب میشد- و فوقش یک بیگانه مهربان بوده است!؟ مثال چنگیزخان - که یکی از دوستان در سئوالش مطرح کرد- خیلی جالب است. قهرمانان ملی یک کشور، جانیان مردم کشورهای دیگر هستند، مثال آن چنگیز خان. چنگیز خان در مغولستان پرستیده میشود ولی‌ همه دنیا او را قاتل و وحشی میشناسد. نادر شاه افشار یکی‌ از "پادشاهان کبیر" ماست، بروید و در هندوستان ببینید درباره ‌او چه میگویند. برعکس آن هم هست، محمود افغان هم حتما در افغانستان خیلی محبوب است اما ما با تف و لعنت از او صحبت می‌کنیم. عمر قهرمان عرب است، ولی‌ ما در ایران عمرکشان راه میندازیم.

مشکل ناسیونالیسم است. ناسیونالیسم مساله را میبرد در قالب ملی. اینطور نیست که صرف نظر از اینکه ما ایرانی‌ هستیم تمام تاریخ را گشتیم یک کوروشی پیدا کردیم که خیلی خوب است! خوب چرا نمی رویم بودا را انتخاب کنیم؟ چینی‌‌ها این کار را میکنند ما نمی کنیم چون چینی‌ نیستیم! من میخواهم بگویم با کورش کبیر یک تعلقاتی میاید، یک حواشی و متعلقاتی دارد، اینطور نیست که آبستره تاریخ را خوانده ام دیدم یک امپراطوری هست به نام کورش کبیر که خیلی مهربان بوده و حقوق بشر را رعایت می کرده است! خیر، کورش کبیر ایرانیست و ما هم ایرانی‌ هستیم. من نمیدانم چرا کورش کبیر باید نماینده مردم بنگلادش باشد! ایرانی گری با کورش کبیر به شما فروخته شد است، هویت ایرانی‌ و ملیتتان برجسته شده است. بروید و در تاریخ کشورهایی که "کورش کبیر" فتح کرد بخوانید میگوید کورش نیروی مهاجمی است که هر قدر هم مهربا ن ولی‌ بالاخره ‌او یک قدرت خارجی بود که ما را شکست داد. مگر ما میگوییم عمر چه آدم مهربانی بود یا نبود؟! ولی‌ آمد و ایران را گرفت.

من میگویم با کورش کبیر چیز دیگری را هم به شما میفروشند، من حتی اگر از شما قبول ‌کنم آن لوحه ای که کورش کبیر نوشته خیلی در مورد حقوق بشر است، اولا به حق حقوق بشر کم لطفی‌ کردید و ثانیا کورش کبیر را زیادی بزرگ کردید! اگر در حقوق بشر امروز این نباشد که چطور باید محیط زیست را حفظ کنید و چطور نباید جنگلها را از بین ببرید و حقوق حیوان خانگی خودتان را چگونه باید رعایت بکنید، آن حقوق بشر، حقوق بشر نیست. حق حیات، حقوق زندگی‌ جزئی از حقوق بشر نسل امروز است، من را رجوع میدهید به کورش کبیر؟ خوب فقط برای اینکه بگویید هنر نزد ایرانیان است و بس! اگر بخواهم نگاه کنم مگر در تاریخ آدم کم است؟ ولتر چه اشکالی دارد؟ ربسپیر چه اشکالی دارد؟ حالا مارکس را نمی‌گویم میگویید مال کمونیست‌ها است. بزرگان انقلاب کبیر فرانسه یک انگشت کوچکشان به ۱۰۰ کورش کبیر می‌ارزد ، اهمیت کورش کبیر این است که امپراطور بوده است؟ اینکه نقطه ضعف بشمار میرود! آنها که امپراطور نبودند، انقلابی بودند که کشته هم شدند! .....میرابو! یکی‌ از سخنرانی های میرابو به دهها لوح کورش کبیر می‌ارزد! هنری‌ هم نکرده مال عصر انقلاب صنعتی و عصر امروز است. حقوق بشر و زندگی‌ بشر و جامعه با درک امرزی بشر قرن ۲۱ تعریف میشود چرا من را میبرید در اعماق تاریخ! به کورش کبیر چکار دارم، به حساب کورش کبیر میخواهید ماست ‌و خیار ناسیونالیسم را هم بگذارید دیگر، این چلو کباب یک چیزهایی‌ هم کنارش خواهد داشت یک ماست ‌و موسیر، یک ریحانی، یک نون و یک دوغی در کنار آن هست که همه آنها ملی‌ گری و ایرانی‌ گریست دیگر، اینطور نیست که یک کورش کبیر آبستره داریم.

مثل این است که یکبار کسی‌ با من صحبت میکرد، از این مسلمانهای ۲ خردادی بود، بحث مذهب شد. من گفتم مذهب زوری و ارثی است. کسی‌ مذهب خودش را انتخاب نمیکند. گفت نه من مذهبم را خودم انتخاب کردم پرسیدم مذهبتان چیست؟ گفت شیعهٔ اثنا عشری. پرسیدم مذهب پدر و مادرتان چیست؟ گفت شیعهٔ اثنا عشری ولی‌ من رفتم انتخاب کردم. پرسیدم یعنی‌ تو رفتی‌ هزاران مذهب را خواندی، تحقیق کردی و در آخرباز‌ به مذهب پدر و مادرت رسیدی و آن را انتخاب کردی؟! عجب تصادفی! مثل این میماند که ۶ تا جفت ۶ پشت سر هم بیاوری، احتمال آن همان قدر است! مثلا بودیسم بهتر نبود ؟ درست همان مذهبی‌ که در جامعه ات است و مال پدر و مادرت است خوب بود؟ میگویم شوخی میفرمایید دیگر، رفتم تاریخ را مطالعه کردم و یک قهرمان حقوق بشر پیدا کردم ، کیست؟ کورش کبیر! اتفاقا چه خوب شد ما هم ایرانی‌ هستیم، شانس آوردیم! عرب برود بگردد میرسد به کورش کبیر؟ و یا اروپایی؟ یا هندی یا مصری؟ یک فرعون خوش اخلاقی در مصر پیدا نمی‌شود؟ حتما پیدا میشود که او هم آدمهایی را که به اسارت گرفته است زیادی نکشته است ، به بردگانش حق زایمان داده است.

دوستان عزیز ایرانیت بخشی از قضیه است ، انگشت گذاشتن بر روی عرق ایرانی‌ و تعصب ایرانی‌ و ایرانیت بخشی از این داستان است، اینکه "هنر نزد ما ایرانیان است و بس" بخشی از این داستان است. شوخی نفرمائید، در غیر این صورت اگر میخواهید برویم کتابهای تاریخ را بگردیم و در آنها عناصر تاریخی پیدا کنیم ، من میگویم بودا، چه کسی‌ می‌گوید بودا بدتر از کورش کبیر است؟ میگویم حمورابی، عراقی‌ها میگویند حمورابی! میگویم نلسون ماندلا...- اگر میخواهید از میان حکومتی ‌ها پیدا کنید- اصلا چه اصراریست که باید امپراطور و تاجدار باشد؟ چون معمولا حاکمان ظلم کردند تا حاکم شدند دیگر. امپراطور است شوخی که نیست! امپراطور که با نان و حلوا پخش کردن امپراطور نشده است، کشته و زده و رقبایش را از میدان بدر کرده، کشورهای بغلی را گرفته است شاه بغلی را خلع ید کرده است، جنگ راه انداختند، لشکر کشی‌ کردند و آن سربازها هم برده‌ها و دهقانان بودند که کرور کرور آنها را در برابر سرنیزه و تیر کمان کشتند. فوقش در تاریخ خودش و به وقت خودش شاید قابل فهم است، ولی‌ لطفا مدل بشر قرن ۲۱ نکنیدش.

من که حتی میگویم انقلابیون کبیر فرانسه هم عقب است، من را حواله میدهید به کورش کبیر؟ مارکس را هم بخواهم زنده کنم باید امرزی اش کنم ، مارکس در مورد محیط زیست چیزی نگفته است، عقب است. چلنج‌های دنیای امروز را نگاه کنید، مسائل جهانی دنیای امروز را نگاه کنید، باید بروید جنگلهای برزیل را نجات بدهید، باید نگذارید نسل پرندگان و گوزن‌ها و خرس قطبی از بین برود چون اکولوژی بهم میخورد، باید بروید مشکل لایه اوزون راه حل کنید، باید بروید دره بین میلیاردرهای مثل راکفلرها و بیل گیتس ها با فقر در خود نیویورک را حل کنید، کورش کبیر؟ شوخی میفرمایید دیگر! لطفا کورش کبیر را بگذارید در پرونده ایران روی طاقچه. چشم آن را در تاریخ درس میدهیم، میگوئیم ایشان مهربان بود، ایشان زیادی زیاد نمیکشت، کم زیاد کشت، اصلا اولین حقوق بشر را هم ایشان نوشت! ولی نمی‌شود در عصر برده داری اولین بیانیه حقوق بشر را نوشت. اصلا بشر را قبول ندارند، برده طبق تفکر آن دوره انسان نیست، فوقش میگویید با آنها مهربان باشید همانطور که با سگ مهربانید، این شد حقوق بشر؟ این عقب نیست؟ خوب کورش کبیر هم مثل همه در دوران خودش به برده معتقد بوده است، حالا برده های خودش را آزاد کرده و یا با آنها خوش رفتاری کرده است، ولی‌ سیستم آن دوره سیستم برده داری و امپراطوریست، دمکرات بود کورش کبیر؟ پس چرا امپراطور بود؟ پارلمانش کو؟ مگر شما دمکراسی پارلمانی نمیخواهید چرا این را درز گرفتید؟ پارلمان داشت کورش کبیر؟ یا شورایی اداره میکرد امپراطوری را؟ شاه بود، شاه هم امرش امر است. قانون در دوره کورش کبیر معنی‌ ندارد. میخواهم بگویم اشکال از کورش نیست از آن دوران است، من که نمیتوانم مدلم را از دوران برده داری بیاورم. بهمین خاطر میگویم این نسخه کورش کبیر ایرانیت یک جزو اساسی آن است.

ممکن است شما بگویید ناسیونالیسم خیلی هم خوب است، ولی‌ بنظر من اصلا خوب نیست. اساس ناسیونالیسم یعنی‌ اینکه وقتی منافع شما با منافع همسایه بغلی درگیر شد، منافع شما ارجح است نه اینکه چه کسی‌ حق دارد و چه‌ کسی درست می‌گوید. ناسیونالیسم یعنی‌ این! ناسیونالیسم یعنی‌ اینکه میرود در یک روز با یک بمب هیروشیما را میزند و صدها هزار نفر را میکشد و تا ده ها نسل بعد کور و فلج بر جا می‌گذرد و بعد می‌گوید پیروزی ملت آمریکا! ناسیونالیسم یعنی‌ این! در همین جامعه‌ آمریکای متمدنش. تا همین چند سال پیش به دولت ژاپن میگفتند بابت "پرل هاربر" باید از ما عذرخواهی کنید، خودش رفته و دو شهر چند صدهزارنفری را بر سر مردمش جهنم کرده ولی‌ می‌گوید تو باید بیایی‌ و از من معذرت بخواهی، چرا ؟ چون آمریکایی‌ هستم ، چون یک آمریکایی‌ مساوی است با هزار غیر آمریکایی! رفته در بغداد صدها هزار نفر را کشته است نگرانیش این است جسد سربازان آمریکایی لای پرچم آمریکا برنگردد، چون جامعه‌ آمریکا وقتی اعتراضش بالا میرود که آمریکایی مرده است، زن و کودک و پیر و جوان عراقی بمیرد برای آمریکایی مهم نیست. ناسیونالیسم یعنی‌ این. این سم است. "ایرانی‌ اگر نمیرد پیروزیم در غیر این صورت عرب سوسمار خور را هزار هزار بکش، این سوسمارخورها ریختند و بر ما ظلم کردند باید از بین بردشان، اینها اصلا آدم نیستند، کورش کبیر ندارند، ما کورش کبیر داریم، و مایی که کورش کبیر داریم از عرب، از ترک، از مغول برتریم". ناسیونالیسم یعنی‌ این دوستان.

نمی‌شود روایت خوبی از ناسیونالیسم به دست داد. کسی نمی‌تواند ‌ کرکس را نشانه صلح کند ، علامت صلح حداکثر باید کبوتر باشد. نمیتوانید بروید یک امپرطوری عصر برده داری را به عنوان کبوتر حقوق بشر به بنده بفروشید. من این کالا را نمیخرم. گیرم آن کبوترباشد ولی یک حشو و زوائد همراهش است که کسی که عقیده دارد هنر نزد ایرانیان است و بس حالا، این را هم دارد که اولین حقوق بشر را در خاک پاک ایران نوشتند و این هم جزیی از تعصبت طرف میشود، و بنابرین برو "عرب سوسمار خور" را بکش، اینبار چرا؟ چون کورش کبیر ایرانی بزرگی‌ بود است! چون حقوق بشر را اولین بار من کشف کردم! من ایرانی‌! حالا چه ربطی‌ به کورش کبیر داریم معلوم نیست، این وسط مغول آمده، تاتار آمده، عرب آمده است، نژادمان عوض شده، خونمان عوض شده ولی‌ همچنان ما نوادگان کورش کبیر هستیم! نخیر! بیشترمان نوادگان عمر، چنگیز خان و محمود افغان هستیم تا نوادگان کورش کبیر! این چه اصراریست؟! این نژاد و خون و نیاکان از کجا آمده است؟ کدام نیاکان؟ بخصوص تاریخ ایران که به قول آل احمد تاریخش فانوسی ست بر سردر چادر نیروهای مهاجم. شما می‌دانید در خون ما چقدر عرب و ترک و مغول است؟ کورش کبیر دیگر چیست. خود کورش کبیر حاصل چه نژادهائی بوده است؟ معلوم نیست. بنابراین این معیارها را ول کنید و لطفا آزادی را به عنوان خود "آزادی" بخواهید. برابری را به عنوان خود "برابری" بخواهید. چرا باید در زرورق پرچم و تمامیت ارضی و کورش کبیر بپیچیم. بگویید آزادی میخواهم ، بگویید مرد و زن باید برابر باشند، بشر باید بشر باشد، حتی ذبح اسلامی گوسفند ممنوع، چون زجر کش کردن حیوان است. کورش کبیر گفته است؟ خیر من میگویم، عقل من بیشتر از همه آنهاست، در دوران خودشان شاید خیلی مترقی بودند، خوش به حالشان، من اگر بخواهم مترقی دوره خودم باشم احتیاجی‌ نیست برگردم به کورش کبیر ۲۶۰۰ سال قبل. کورش اگر آدم بزرگی‌ بود حرف زمان خودش را زد. شما اگر میخواهید پرچمدار انسان امروز باشید حرف زمان خودتان را بزنید.